Niezadowoleni z braku prywatności, polaryzacji debat online i zwiększającej się komercjalizacji mediów społecznościowych, w coraz większym stopniu użytkownicy otwartych platform typu Facebook przenoszą swoją aktywność na bardziej prywatne platformy społecznościowe i komunikatory typu WhatsApp. Odnosi się to także do aktywności związanych z konsumpcją wiadomości i dzieleniem się nimi.

Trendy te łatwo zaobserwować we wnioskach z ostatniej edycji Digital News Report. Dwa nowe artykuły naukowe, opisane poniżej, koncentrują się na badaniach tej ukrytej przestrzeni mediów społecznościowych i komunikatorów internetowych.

Utrudniony pomiar

Niestety, na ten moment niewiele wiemy o tym, co ludzi robią z newsami i innymi produktami pracy dziennikarzy w przestrzeni komunikatorów internetowych i zamkniętych społeczności na Facebooku. Mierzenie działań dotyczących zawartości mediów w aplikacjach takich jak WhatsApp i Facebook Messenger za pomocą tradycyjnego oprogramowania obserwującego ruch w internecie jest trudne. Większość tego typu oprogramowania śledzi działania użytkowników i ich kliknięcia nie podając dodatkowych informacji na ten temat. W efekcie tylko takie cząstkowe dane zbierane są przez organizacje medialne. Dane zgromadzone w oparciu o publiczne konta ludzi na Facebooku czy Twitterze lub liczbę udostępnień w aplikacji WhatsApp na danej stronie internetowej to tylko wierzchołek góry lodowej. To, co dzieje się na czatach, jest trudne do ustalenia.

Co więcej, doświadczenia użytkowników i ich przesłanki dla konsumowania informacji, dzielenia się nimi i dyskutowania o nich – lub odwrotnie, powody dla których unikają konkretnych typów zawartości mediów na tych platformach – pozostają relatywnie słabo rozpoznane. By zmierzyć się z tym problemem i rzucić nieco światła na to, co dzieje się „za zamkniętymi drzwiami”, przeprowadziliśmy kilka badań metodą grup fokusowych wśród różnych grup osób w Holandii. Wśród nich były grupy kolegów z pracy, przyjaciół, sąsiadów, lokalnych aktywistów i zespół piłki nożnej. Grupy składały się z ludzi znających się osobiście i komunikujących się poprzez platformy społecznościowe przynajmniej dwa razy w tygodniu. W każdej z grup fokusowych pytaliśmy użytkowników o ich sposoby korzystania z mediów społecznościowych, zawartość mediów, którą dzielą się z innymi, oraz o rolę wiadomości i dziennikarstwa na tych platformach.

Zawartość mediów a sfera półprywatna

Wyniki naszych badań pokazują, że aktywność użytkowników Facebooka na ich głównym strumieniu wiadomości („ścianie”) stała się niewielka. Uczestnicy badania stwierdzali, że zarówno oni jak i ich przyjaciele rzadko już dzielą się informacjami na publicznej osi czasu. Platforma przekształciła się w ten sposób z miejsca zaangażowania i dyskusji w centrum konsumpcji różnych strumieni informacji (dziennikarskiej, lifestylowej i pochodzącej z samych wpisów w mediach społecznościowych, coraz zresztą mniej licznych).

W zamian za to, komunikatory i grupy na Facebooku traktowane są obecnie jako lepsze przestrzenie dla interakcji związanej z wiadomościami. Uczestnicy badań mówili, że oferują one bezpieczniejszą przestrzeń dla wymiany i dyskutowania spraw publicznych, z ograniczonym ryzykiem i możliwością wystąpienia konfrontacji. Poza tym, pozwalają one użytkownikom dużo łatwiej wyobrazić sobie, kto będzie publicznością dla ich wpisów, gdy będą dzielili się wiadomościami lub dyskutowali o nich. Badanie fokusowe wskazało również, że te bardziej prywatne przestrzenie dają lepszą możliwość elastycznego podejścia do danego zagadnienia, w porównaniu z sytuacją gdy prezentujemy coś na kształt ostatecznego stanowiska w danej kwestii, w postaci wpisu w mediach społecznościowych.

Chociaż komunikatory wydają się stworzone do szybkiego przekazywania najnowszych informacji, uczestnicy badania stwierdzali, że rzadko dzielą się newsami w aplikacjach typu WhatsApp z taką intencją. Zakładają bowiem z góry, że inni także dowiedzieli się z różnych źródeł o danym wydarzeniu.

Zamiast tego, komunikatory używane są do dzielenia się informacjami kontekstowymi dotyczącymi informacji przekazanych przez media głównego nurtu, patrzenia na sprawy z różnych perspektyw lub wskazywania na wpływ danych wydarzeń na życie prywatne uczestników tych konwersacji. W tym kontekście komunikatory pomagają ludziom odnajdywać związek pomiędzy różnymi wydarzeniami i formować ich opinie na ten temat. Co ciekawe, badanie wskazuje również na to, że użytkownicy mediów wolą dzielić się informacjami pochodzącymi ze znanych  im organizacji medialnych, gdyż uważają je za bardziej wiarygodne.

Istotny kontekst społeczny

Badane przez nas osoby były w większości członkami wielu grup na WhatsApp i Facebooku. Tym niemniej, stopień ich zaangażowania w poszczególne społeczności był różny, zależny przede wszystkim od celu grupy i norm rządzących jej funkcjonowaniem.

Inna z obserwacji jest taka, że grupy w mediach społecznościowych zwykle mają bardzo jasno określony cel ich istnienia. Część badanych społeczności stworzyło grupy jako miejsca gromadzenia wiadomości, niekoniecznie zaś ich dyskutowania. Inni z kolei widzą swoją grupę jako miejsce przyjemnej debaty o sprawach publicznych, z newsami jako elementami inicjującymi konwersacje. W grupach postrzegających swoją działalność w mediach społecznościowych jako sposób na utrzymywanie relacji dziennikarstwo odgrywa mniejszą rolę. W tym przypadku dorozumiane jest, że konwersacje są raczej utrzymane w lekkim tonie, a członkowie grup unikają dzielenia się informacjami z mediów.

Typ relacji wewnątrz grupy również odgrywa pewną rolę. Społeczności, w których połączenia między członkami są raczej słabe – czyli raczej są to znajomi niż bliscy przyjaciele, są zorientowane na wiadomości, gdyż rzadziej wchodzą tu w grę wspólne zainteresowania. Wiadomości są tu łatwym tematem rozmów, podkreślając tym samym potencjał integracyjny dziennikarstwa jako takiego.

Wyzwania  ekonomiczne i polityczne

Taka zmiana preferencji użytkowników mediów i skierowanie uwagi w stronę ukrytych przestrzeni komunikacyjnych jest wyzwaniem natury ekonomicznej dla organizacji medialnych. Bariery technologiczne związane z funkcjonowaniem tych platform utrudniają rozprzestrzenianie się informacji i wykorzystanie efektu wirusowego obiegu newsów.

Rodzą się także pytania dotyczące wpływu takiego rozwoju komunikatorów i związanych z nimi praktyk na demokrację. Ukryte przestrzenie komunikacyjne dostarczają bezpiecznego środowiska dla konstruowania swojej wizji rzeczywistości w otoczeniu osób, którym ufamy. W ten sposób wspierana jest również wewnętrzna spójność grup. Jednak fakt, że ma to miejsce w przestrzeni prywatnej, niedostępnej dla osób spoza grupy, podważa także jedną z klasycznych funkcji dziennikarstwa, jaką jest integracja obywateli i tworzenie wspólnej przestrzeni dyskusji. Realizacja tego celu, związanego z ułatwianiem tworzenia przestrzeni szerokiej debaty publicznej, wychodzącej poza granice poszczególnych społeczności, przy równoczesnym zaspokajaniu potrzeb użytkowników mediów związanych z prywatnością i nadawaniem sensu wydarzeniom dziejącym się wokół nich w ramach sieci interpersonalnych – to jedno z najważniejszych wyzwań stojących dziś przed organizacjami medialnymi.

Wyniki cytowanych badań zostały wcześniej opublikowane w czasopismach naukowych “New Media & Society” oraz “Digital Journalism”. Oba artykuły: “Shedding light on the dark social: The connective role of news and journalism in social media communities” i “Sharing and discussing news in private social media groups: The social function of news and current affairs in location-based, work-oriented and leisure-focused communities” są dostępne bez opłat.

„Związek dziennikarstwa i firm wiodących prym w dziedzinie nowych technologii jest niełatwy i skomplikowany, ale dziennikarstwo musi być w nim przynajmniej równym partnerem” – podkreśla Emily Bell (na zdjęciu), kierownik Tow Centre for Digital Journalism z Columbia Journalism School. Bell uważa, że media dotarły do punktu, w którym muszą coś zmienić.

„Świat mediów nie jest obecnie kontrolowany przez ludzi mediów. Nie są oni liderami świata wolnych mediów, prasa straciła również panowanie nad głównymi kanałami, przez które wiadomości trafiają do odbiorców. Sfera publiczna jest obecnie zarządzana przez niewielką liczbę prywatnych przedsiębiorstw, które znajdują się w Dolinie Krzemowej”.

Emily Bell, autorka wygłoszonego podczas Reuters Memorial Lecture 2014 referatu pod tytułem „Dolina Krzemowa i dziennikarstwo: związek czy rozstanie?” który został przygotowany dla Reuters Institute for the Study of Journalism, jest byłą dziennikarką, niegdyś piszącą dla The Guardian. Bell twierdzi, że obecnie standardy wolności słowa, narzędzia i zasady publikowania wiadomości, którym podlegają profesjonalni dziennikarze, jak też rosnąca liczba dziennikarzy obywatelskich, ustalane są przez „nieodpowiadające przed nikim firmy tworzące oprogramowanie”.

Kluczowa kwestia dla dziennikarstwa i społeczeństwa

„Jest to podstawowa kwestia nie tylko dla dziennikarstwa, ale także dla społeczeństwa w ogóle” – powiedziała Bell. „Nie zamierzam spierać się o odwracalność tego trendu, bo jest on nieodwracalny. Podkreślam jednak kluczową rolę dziennikarstwa w tworzeniu i wdrażaniu nowych technologii, kształtowaniu niekomercyjnych elementów sfery publicznej i pociąganiu do odpowiedzialności tych nowych i rozległych systemów władzy.”

Dziennikarstwo zbytnio polega na technologiach, których nie rozumie

W opinii Bell dziennikarstwo stało się zbyt zależne od technologii, których do końca nie rozumie. „Czwarta władza, która lubiła myśleć, że funkcjonuje w warunkach „cudownej izolacji” (splendid isolation), z dala od systemów władzy i pieniędzy, nagle i konsekwentnie pogrążyła się w świecie, w którym nie posiada kontroli nad produkcją informacji ani nad sposobami ich dystrybucji.”

„Ten proces jest doskonale udokumentowany. Nikt z nas nie posiada jednak dyplomu doktora inżyniera z Uniwersytetu Stanforda. Brakuje nam podstawowej biegłości technologicznej i zrozumienia nowych systemów dystrybucji informacji oraz efektów, które informacje wywołują. Brakowało nam woli oraz wiedzy pozwalającej na wystarczająco szybką reakcję. Zostaliśmy odsunięci od procesu transformacji technologicznej i przychodów z nią związanych. Tymczasem dobre dziennikarstwo to trudny i stale żądny nakładów biznes”, twierdzi Bell.

Prawie każda informacja jest obecnie publikowana w mediach społecznościowych. Serwisy społecznościowe, w większości posiadane przez firmy zlokalizowane w amerykańskiej Dolinie Krzemowej, zostały stworzone przez inżynierów, którzy – jak sami przyznają – nie mają zdolności ani woli edytowania zawartości tych mediów. Tradycyjne media, posiadające umiejętności dziennikarskie i edytorskie, nie posiadają jednak tak dużej kontroli nad zawartością jak media społecznościowe.

„Jeżeli istnieje wolna prasa, to obecnie dziennikarze jej nie kontrolują. Inżynierowie, którzy rzadko kiedy myślą o dziennikarstwie, jego wpływie na kulturę lub o demokratycznej odpowiedzialności, codziennie podejmują decyzje, które kształtują sposób, w jaki wiadomości są kreowane i rozpowszechniane”, mówi Bell.

„Stare media nie rozumiały, co tracą, Dolina Krzemowa nie rozumiała, co tworzy”

„W tworzeniu tych zadziwiająco łatwych w użyciu narzędzi i w zachęcaniu świata do korzystania z nich, nowe platformy komunikowania mają teraz społeczny cel i odpowiedzialność sięgającą daleko poza ich pierwotne zamiary. Stare media nie rozumiały, co tracą, a Dolina Krzemowa nie rozumiała, co tworzy”, mówiła Emily Bell do widowni, w skład której wchodzili przedstawiciele takich korporacji jak Google, Twitter czy Facebook, a także jej były szef, redaktor The Guardian, Alan Rusbridger.

Bell podkreślała, że media społecznościowe, takie jak Facebook, z którego korzysta ponad 20% populacji świata, zrzekły się odpowiedzialności redakcyjnej na rzecz oprogramowania i algorytmów.

„Nie chcemy na naszych serwisach osądów redakcyjnych”. Tę kwestię, niczym refren, powtarzają firmy z Doliny Krzemowej. „Jesteśmy tylko platformą”, „technologia jest neutralna”, „nie dokonujemy decyzji redakcyjnych”. Naprawdę uważam, że inżynierowie wierzą w te słowa, chociaż są one wyraźnie nieprawdziwe.

Algorytmy potrafią filtrować, cenzurować, a także usuwać ważne informacje

„Za każdym razem, kiedy poprawia się algorytm, dokonuje się decyzji o charakterze redakcyjnym”, twierdzi Bell. Opisała to zjawisko jako „niezamierzoną edycję” i powiedziała, że posiada to nieprzewidziane konsekwencje w postaci filtrowania, usuwania lub cenzurowania ważnych wiadomości. Odbiorcy nie są świadomi sposobu, w jaki docierają do nich wiadomości na portalach społecznościowych, ponieważ algorytmy są tajemnicą handlową, przez co nie są ogólnodostępne.

Brak przejrzystości w kontekście algorytmów stał się powodem do obaw, gdy ujawniono niedawno, że Facebook używał oprogramowania do manipulowania emocjami użytkowników w ramach eksperymentu naukowego. W innym eksperymencie, zmodyfikowano sposób dostarczania informacji do użytkowników Facebooka, aby sprawdzić, czy wpłynie to na frekwencję podczas wyborów. Wpłynęło.

Co powinna czynić prasa w celu odzyskania kontroli nad sferą publiczną?

Bell nakreśliła trzy inicjatywy, które prasa powinna podjąć w celu przywrócenia równowagi pomiędzy dziennikarstwem a wpływem korporacji z Doliny Krzemowej. Po pierwsze, dziennikarstwo powinno zbudować swoje własne narzędzia i usługi, które sprawią, że oprogramowanie komputerowe będzie służyć dziennikarstwu, a nie na odwrót. Apelowała także do instytucji kształcących dziennikarzy o łączenie nauczania zawodu dziennikarskiego ze szkoleniem z zakresu informatyki i zarządzania danymi. „Dziennikarze i redaktorzy powinni uczyć się kodować, programować i powinni być w stanie zrozumieć świat, w którym się poruszają”.

Bell nawoływała także do stworzenia regulacji prawnych w tym zakresie, mimo że ta kwestia należy do niewygodnych i niepopularnych. Przypomniała, że to właśnie dziennikarstwo posiadało niezbędny kapitał intelektualny, potrzebny do rozwiązania trudnych do rozstrzygnięcia kwestii prawnych takich jak monopol, status użytkowy oraz przejrzystość własności.

„Opisywać, opisywać, opisywać!”

Trzecim pomysłem Emily Bell jest nawoływanie dziennikarzy do robienia tego, w czym są najlepsi, czyli do „opisywania, opisywania i jeszcze raz opisywania”. „Należy mówić o nowych technologiach w kontekście praw człowieka i kwestii politycznych, analogicznie do nagłaśniania kwestii, które poruszane są w parlamentach. Może nawet z większą werwą i tak przejrzyście, jak to tylko możliwe. Jest to przecież równie interesujące i być może dziesięć tysięcy razy ważniejsze.”

Zdjęcie: dzięki uprzejmości Emily Bell i RISJ

online writing essay sites
where can i buy antabuse
controle

ordering essay
zoloft order
papegaai moordenaars

Indocin online
buy valacyclovir online
The best paper writing services
purchase clindamycin

Wykorzystanie Facebooka i Twittera to już standard w działalności mediów. Ostatnie badanie pokazuje, na ile skutecznie korzysta się z tych narzędzi w USA.

W czasopiśmie Journalism Practice opublikowano wyniki badania dotyczącego skuteczności mediów społecznościowych w docieraniu do odbiorców wiadomości. Porównuje ono Facebooka i Twittera, sugerując, że ten drugi dysponuje pewną przewagą. Badacze uważają, że dzieje się tak, bo Twitter wykorzystywany jest przede wszystkim do czytania i zamieszczania wiadomości, tymczasem Facebook wyposażono w wiele dodatkowych funkcji. „Innymi słowy, Facebook to sieć społecznościowa, podczas gdy Twitter to bardziej społecznościowe medium – jest zorientowany na aktualności i bardziej »przepełniony« wiadomościami.”

Badacze Ju Joeng oraz Chyi poszukiwali odpowiedzi na kilka pytań, między innymi: ile spośród największych amerykańskich gazet wykorzystuje Facebooka i Twittera, aby dotrzeć do użytkowników mediów społecznościowych oraz która ze wspomnianych  platform społecznościowych jest skuteczniejsza w pozyskiwaniu subskrybentów.

Autorzy gromadzili dane w okresie od lutego 2009 roku do marca 2012 roku. Wielkość grupy odbiorców była określana na Facebooku na podstawie liczby subskrybentów, którzy otrzymywali wiadomości publikowane przez gazetę, podczas gdy na Twitterze brano pod uwagę liczbę osób śledzących dany profil. Spośród 64 gazet uwzględnionych w badaniu, 49 uzyskiwało lepsze wyniki na Twitterze, pozostałe 15 miało więcej odbiorców na Facebooku. Właśnie na podstawie liczby odbiorców, do których docierano za pośrednictwem tych platform, autorzy wywnioskowali, że Twitter jest skuteczniejszy niż Facebook.

Badacze stwierdzili, że wszystkie dzienniki o nakładzie większym niż 100 tys. egzemplarzy wykorzystują Facebooka i/lub Twittera. Każda z gazet będących przedmiotem badania docierała do swoich odbiorców w mediach społecznościowych za pośrednictwem obu platform.

Trzeba podkreślić, że badacze, zbierając informacje, nie uwzględniali tzw. retweetów, dyskusji, ponownie udostępnianych treści oraz kont nieaktywnych.

Począwszy od eksperymentów z Siecią w połowie lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, aż po dzisiejsze doświadczenia z mediami społecznościowymi, gazety przez cały czas starały się nadążać za zmianami technologicznymi. Z tego właśnie powodu obecnie inwestują w specjalistów, zajmujących się odbiorcami mediów społecznościowych i przyciąganiem ich na strony internetowe gazety lub do jej profili społecznościowych. Od momentu, w którym subskrybent zacznie „śledzić” lub „polubi” gazetę w mediach społecznościowych, rozpoczyna się przepływ materiałów od danego tytułu do konsumenta. Dla gazet głównym celem wykorzystania Facebooka czy Twittera jest jednak skierowanie czytelników do wydania internetowego.

Badacze uważają, że największe wyzwania stoją wciąż przed gazetami, a ich biznesplan jest największym spośród nich. Autorzy wnioskują, że gazety muszą znaleźć model ekonomiczny, uwzględniający nie tylko przyciąganie odwiedzających na stronę, ale również obejmujący rzetelną strategię dotyczącą mediów społecznościowych.

Statystyki

Twitter, według danych Pew Research Center z listopada 2013 roku, ma 230 milionów aktywnych użytkowników. 77 procent z nich pochodzi spoza Stanów Zjednoczonych. Każdego dnia wysyłanych jest średnio 500 milionów tweetów.

Facebook, z kolei, według danych Pew Research Center ze stycznia 2014 roku, jest największą na świecie siecią społecznościową z 1 miliardem użytkowników miesięcznie. Według danych  San Francisco Chronicle  z listopada 2013 roku, przycisk „Lubię to” i „Udostępnij” jest wykorzystywany 22 miliardy razy dziennie.

Informacje, na których opiera się ten artykuł, zostały zaczerpnięte z eseju „Will Social Media Save Newspapers?”, którego autorami są Alice Ju, Sun Ho Jeong i Hsiang Iris Chyi.

Zdjęcie: Maryland GovPics / Flickr Cc

W jaki sposób zawodowi dziennikarze wykorzystują media społecznościowe? Czy podchodzą do nich z entuzjazmem, ostrożnością, a może z pewną dozą sceptycyzmu?

Digital Journalism, czasopismo wydawane od niedawna przez Taylor & Francis Group, zajmujące się przemianami w obszarze dziennikarstwa w dobie technologii cyfrowych, opublikowało dwa artykuły, które ukazują istotne zmiany w sposobach użytkowania mediów społecznościowych przez reporterów.

Ulrika Hedman oraz Monika Djerf-Pierre podjęły temat wykorzystywania ich w celach zawodowych i prywatnych przez dziennikarzy ze Szwecji. Ich badanie objęło 2500 szwedzkich dziennikarzy. Oparto je na danych z ankiet przeprowadzanych w pięcioletnich odstępach czasu. Prowadzą one do wniosku, że wśród dziennikarzy istnieją trzy różne wzorce wykorzystywania mediów społecznościowych. Autorki dzielą ich na: unikających sceptyków, pragmatycznych konformistów oraz entuzjastycznych aktywistów.

Pierwsza grupa dziennikarzy, stanowiąca ok. 10-15 proc. próby badawczej, miała skłonność do wysokiego sceptycyzmu w odniesieniu do mediów społecznościowych i całkowitego unikania sieci takich jak Twitter czy Facebook. Typowy unikający sceptyk był starszym dziennikarzem pracującym w mediach drukowanych.

Większość dziennikarzy zaliczono do grupy pragmatycznych konformistów. Pracowali oni w różnych organizacjach i należeli do wszystkich grup wiekowych. Korzystali stale z mediów społecznościowych, podchodząc do nich jednak dość wybiórczo. W szczególności, użytkowali Twittera i czytywali blogi, poszukując informacji albo w celu zdobycia generalnego rozeznania, sami jednak rzadko cokolwiek tam publikowali. Tę grupę charakteryzowała ambiwalencja i pragmatyzm. Ważnym powodem, dla którego należący do niej dziennikarze spędzali czas na korzystaniu z mediów społecznościowych, była odczuwana przez nich presja otoczenia, aby być na bieżąco z panującymi trendami. Pragmatyczni konformiści, mimo że doceniali możliwości, jakie dają im media społecznościowe, wykazywali też pewien stopień niepewności co do zalet płynących z dostosowywania się do odbiorców, budowania osobistej marki czy zlewania się sfery publicznej z prywatną.

Wreszcie, dzięki badaniu ustalono istnienie grupy entuzjastycznych aktywistów. Jest ona wciąż niewielka i stanowi mniej niż 5 proc. wszystkich badanych. Nie zaskakuje, że należą do niej głównie młodsi dziennikarze pracujący w mediach cyfrowych lub dla platform cross-mediowych. Respondenci z tej grupy w pełni wykorzystywali media społecznościowe. Użytkowali je, poszukując informacji, budując osobistą markę i sieć kontaktów społecznych, a także do współpracy z innymi. Entuzjastyczni aktywiści podzielali podstawowe przekonania dotyczące profesji dziennikarskiej z innymi grupami respondentów, jednak wyrażali też silne przekonanie o konieczności dogłębnych zmian w jej obszarze, wynikających z pojawienia się mediów społecznościowych.

Warto zauważyć, że szwedzcy dziennikarze wykazują silne tendencje do zrzeszania się – do Szwedzkiej Unii Dziennikarzy należy 85 proc. stale zatrudnionych dziennikarzy i prawie 50 proc. freelancerów. Dowodzi to silnej tożsamości zawodowej podzielanej przez członków Unii.

Drugie badanie, przeprowadzone przez Agnes Gulyas, to obejmująca cztery kraje analiza porównawcza wpływu zmiennych związanych z zawodem na wykorzystywanie przez dziennikarzy mediów społecznościowych oraz ich poglądy na ten temat. Badanie objęło dziennikarzy z Finlandii, Niemiec, Szwecji oraz Wielkiej Brytanii. Dane do analizy pozyskano dzięki ankiecie internetowej. Z jej pomocą przebadano 1560 dziennikarzy: 448 z Finlandii, 189 z Niemiec, 256 ze Szwecji oraz 667 z Wielkiej Brytanii. W ramach badań, najpierw poszukiwano różnic pomiędzy czterema krajami we wzorcach użytkowania oraz przekonaniach na temat wpływu mediów społecznościowych. Następnie starano się zbadać, czy czynniki związane z sektorem medialnym, czas trwania kariery zawodowej lub wielkość instytucji wpływały na postrzeganie mediów społecznościowych przez respondentów z czterech krajów.

Badania pokazały, że brytyjscy dziennikarze wykazują bardziej pozytywne postawy w stosunku do mediów społecznościowych i wykorzystują je w większym stopniu niż dziennikarze z Niemiec, Finlandii czy Szwecji. Dziennikarzy z tych trzech krajów charakteryzowały podobne wzorce użytkowania mediów społecznościowych, choć respondenci z Niemiec przejawiali najbardziej negatywne opinie na temat ich wpływu. Można to zapewne tłumaczyć istniejącą kulturą dziennikarską oraz ugruntowanymi systemami medialnymi rzutującymi na to, jak szybko media społecznościowe wchodzą w użycie w danych krajach.

Zmienna związana z sektorem medialnym miała stosunkowo duże znaczenie w Wielkiej Brytanii oraz Finlandii, w przeciwieństwie do Niemiec i Szwecji. Okazało się również, że czas trwania kariery zawodowej oraz wielkość instytucji mają generalnie niewielki wpływ na wzorce użytkowania i poglądy na temat mediów społecznościowych. Co ciekawe, grupy dziennikarzy wyszczególnione ze względu na sektor medialny preferowały inne sposoby wykorzystywania mediów społecznościowych. Dziennikarze radiowi i telewizyjni częściej wybierali platformy wymiany plików audio i wideo, podczas gdy dziennikarze internetowi oraz freelancerzy częściej prowadzili blogi. Ci ostatni, co oczywiste, z powodzeniem wykorzystują blogi w celach autopromocyjnych. Jednak mikroblogi, jako narzędzie do szybkiej wymiany wiadomości i najświeższych informacji, były najpopularniejsze wśród dziennikarzy pracujących w dużych instytucjach medialnych.

Podsumowując, wyniki badań wskazują, że kultura dziennikarska w dużym stopniu wpływa na to, jak pracownicy mediów przyjmują media społecznościowe. Stosunkowo małe znaczenie czynników związanych z zawodem sugeruje, że istnieje wiele innych zmiennych, które wymagają dodatkowych badań.

Źródła:

Hedman, Ulrika & Djerf-Pierre, Monika (2013): The social journalist. Digital Journalism 1(3). [W:] Digital Journalism 1(3), s. 368-85 (free access).

Gulyas, Agnes (2013): The influence of professional variables on journalists’ uses and views of social media. [W:] Digital Journalism 1(2), s. 270-85.

Zdjęcie: Felix Huth / Flickr Cc

Według badania zorganizowanego przez globalną grupę public relations, ECCO International, dziennikarze postrzegają media społecznościowe bardziej jako szansę na uzupełnienie własnej pracy, niż zagrożenie dla całej profesji dziennikarskiej.

 

Wspomniana powyżej ankieta została przeprowadzona w styczniu i lutym bieżącego roku na reprezentatywnej próbie 1149 dziennikarzy z 12 krajów, wśród których, poza Polską, wzięli udział pracownicy mediów ze Szwecji, Szwajcarii, Czech, Brazylii, Australii, Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Stanów Zjednoczonych, Węgier, Republiki Południowej Afryki, Wielkiej Brytanii i Włoch. Badanie dotyczyło przyzwyczajeń i preferencji dziennikarskich w czasie korzystania z mediów społecznościowych.

 

Nowe źródło informacji

 

Wyniki ankiety dowodzą, że dziennikarze wykorzystują media społecznościowe do analizowania opinii publicznej, szybkiego gromadzenia i prezentowania wiadomości oraz jako narzędzie do budowania własnego zaplecza informacyjnego. Bardziej interaktywne metody pracy medialnej oferowane przez media społecznościowe, takie jak pozyskiwanie tłumu internautów do własnych badań, przeprowadzanie wywiadów online czy współpraca z rozmaitymi organizacjami public relations mają – zdaniem dziennikarzy – znaczenie drugorzędne. Aż 87% badanych traktuje media społecznościowe raczej jako uzupełnienie tradycyjnego dziennikarstwa, niż jako jego zagrożenie. Ta konstatacja jest szczególnie interesująca w obliczu przeobrażeń w obrębie mediów, gdy wydania papierowe gazet ulegają systematycznemu wyparciu na rzecz wydań online, a platformy społecznościowe zyskują miano oficjalnego kanału komunikowania się z obywatelami na płaszczyźnie politycznej (wystarczy przywołać przypadek Radosława Sikorskiego i jego konta na Twitterze) czy z odbiorcami mediów (jak choćby niedawna kłótnia Krzysztofa Bosaka i Jarosława Kuźniara o sprawę ataku na Kubę Wojewódzkiego, która w istocie dotykała problemu statusu dziennikarza w rzeczywistości społeczno-politycznej; owa wymiana poglądów również odbyła się za pomocą Twittera). Traktowanie mediów społecznościowych jako uzupełnienia tradycyjnego dziennikarstwa, choć szlachetne w odniesieniu do korzeni pracy dziennikarskiej, może siłą rzeczy poprowadzić do momentu, w którym media społecznościowe same staną się częścią dziennikarstwa tradycyjnego (telewizja w początkowych latach swego rozwoju też wydawała się wtórna w stosunku do radia).

 

Facebook najpopularniejszy, Twitter wzmacnia pozycję

 

Najpopularniejszą platformą społecznościową wśród respondentów okazał się Facebook, na który wskazało 86% ankietowanych. Wyjątkiem od reguły jest przypadek Wielkiej Brytanii, gdzie od dłuższego już czasu dominuje LinkedIn. Dopiero drugie miejsce zajmuje Twitter (do posiadania na nim konta przyznaje się 61% badanych dziennikarzy), jednak, co ciekawe, w Polsce, Czechach i na Węgrzech drugą pozycję okupuje znacznie młodsza niż Twitter platforma Google+. Analiza wykorzystywania platform społecznościowych do samej pracy dziennikarskiej wykazała jednak, że Twitter jest pierwszym wyborem w Zjednoczonych Emiratach Arabskich (93%), Wielkiej Brytanii (75%), Republice Południowej Afryki (68%) i w Szwecji (50%). W przytoczonych wyżej krajach Europy Środkowo-Wschodniej (Polska, Czechy, Węgry) Twitter jest statystycznie wykorzystywany do pracy tylko przez co czwartego dziennikarza, podczas gdy Facebook przez 71% badanych. Uwzględniając ostatnie trendy medialne wydaje się, że Twitter będzie dziennikarskim narzędziem dla coraz większej grupy pracowników mediów w Polsce, zwłaszcza dla elitarnego grona dziennikarzy, którzy już teraz wykorzystują go jako platformę debaty nad ważkimi problemami społeczno-politycznymi.

 

E-mail popularniejszy niż kontakt osobisty – ale nie w Polsce

 

Według przeprowadzonego badania aż 90% polskich dziennikarzy wykorzystuje kontakt osobisty i rozmowy telefoniczne jako podstawowe źródła zdobywania informacji w codziennej pracy. Dla porównania w podobny sposób gromadzi dane tylko 59% brytyjskich dziennikarzy, znacznie częściej (80% badanych) przyznając się do pracy za pomocą korespondencji mailowej (media społecznościowe w pierwszym wyborze wskazało tylko 17% ankietowanych). W skali globalnej najważniejszymi źródłami dla dziennikarza okazały się odpowiednio: e-mail (75%), kontakt osobisty (70%) i wyszukiwarki internetowe (68%). Z punktu widzenia profesjonalizmu dziennikarskiego sposób pracy rodzimych dziennikarzy jawi się jako najbardziej rzetelny – kontakt osobisty i rozmowy telefoniczne pozwalają na większy poziom weryfikowania otrzymywanych informacji, niż ma to miejsce za pomocą korespondencji elektronicznej. Jednak ta społeczna ostrożność musi zostać skonfrontowana ze systemem dzisiejszej pracy dziennikarskiej, w którym gwałtowny przepływ informacji determinuje potrzebę szybkiego ich publikowania. Dlatego też konieczne jest znalezienie równowagi pomiędzy mozolną weryfikacją danych, wpływającą na dziennikarski profesjonalizm, a koniecznością nieustannego zaspokajania potrzeb odbiorców mediów w dynamicznej rzeczywistości globalnej.

 

Nie ma się czego bać

 

Tylko ponad połowa (55%) badanych dziennikarzy w Polsce zgodziła się ze stwierdzeniem, że gwałtowny przepływ informacji w mediach społecznościowych i komunikacyjny chaos w ich obrębie wynikający z braku kontroli może stanowić zagrożenie dla standardów pracy dziennikarskiej, podczas gdy w ujęciu międzynarodowym z tą tezą zgodziło się 77% ankietowanych pracowników mediów. Trzech na czterech ze wszystkich badanych dziennikarzy przyznało się, że nigdy nie uczestniczyło w żadnym szkoleniu na temat mediów społecznościowych. Pomimo to ponad połowa (55%) pytanych uważa, że posiada choćby „średnie” kompetencje do pracy z nimi, a 37% określa stan swojej wiedzy o platformach społecznościowych jako „bardzo dobry”.

Zastanawia przede wszystkim fakt stosunku polskich dziennikarzy do zagrożeń wynikających z pracy za pomocą mediów społecznościowych. Pytanie, na ile jest on wynikiem lekceważenia rozwoju technologicznego i wynikających z niego konsekwencji, na ile przejawem ignorancji, a na ile rzetelnym osądem sytuacji platform społecznościowych?

 

*****

 

Podsumowując wyniki przedstawionych wyżej badań, stwierdzić możemy, iż statystyczny polski dziennikarz okazuje się osobą przywiązaną do tradycyjnych metod pozyskiwania źródeł dziennikarskich, niekoniecznie dostrzegającą problemy związane z nowymi mediami, a przy tym (jak dotychczas) w stosunku do nich względnie nieufną. Należy docenić akcentowanie przez rodzimych pracowników mediów form zdobywania lokalnej wiedzy, jednak wydaje się rzeczą konieczną, by analiza globalnych trendów dziennikarskich została w Polsce przyjęta jako przyczynek do dyskusji nad kierunkami rozwoju dziennikarstwa. Otwarcie się na media społecznościowe nie jest zaletą samą w sobie, jednak by móc wartościować korzyści i zagrożenia z nich płynące, dziennikarze muszą być świadomi pełnego spektrum możliwości, jakie owe media dają.

Więcej o badaniu tutaj.

Zdjęcie: Ken Lee/ CC Flickr

 

Jak wynika z badań naukowców z Departamentu Komunikacji Uniwersytetu w Mainz (Niemcy), niemieckie media przeceniają rolę Twittera i nie doceniają wpływu innych serwisów społecznościowych.

Birgit Stark, Stephan Geiss i Melanie Magin przeanalizowali związki pomiędzy liczbą wzmianek o portalach społecznościowych w mediach a liczbą ich użytkowników. Okazało się, że chociaż z Twittera korzysta zaledwie 3 procent niemieckich internautów powyżej 14 roku życia, jest on, po Facebooku, drugim najczęściej wspominanym w mediach serwisem.

Badacze przeanalizowali 742 artykuły pochodzące z drukowanych i internetowych wersji magazynów Focus, Der Spiegel i Stern, które ukazały się w 2011 roku. Facebook pojawił się w 514 tekstach, natomiast Twitter w 327. Wzmianek o pozostałych, popularnych sieciach społecznościowych prawie nie było.

Na przykład nie znaleziono ani jednego artykułu, który nawiązywałby do serwisu Stayfriends, portalu społecznościowego opartego na dawnych szkolnych znajomościach (typu Nasza Klasa), z którego korzysta 17 procent osób posiadających konta na portalach społecznościowych. Z Twittera korzysta w Niemczech 3,7 miliona osób. Konta na Stayfriends ma 13 milionów, a na Facebooku 25 milionów użytkowników.

„Kiedy weźmiemy pod uwagę jak niewielu użytkowników ma Twitter, widzimy, że jego reprezentacja w mediach jest nieproporcjonalnie większa. Facebook jest natomiast reprezentowany adekwatnie” – mówi Stark.

Z mediów społecznościowych korzysta w Niemczech 73 procent internautów powyżej 14 roku życia, z czego 42 procent jest aktywnych na Facebooku. To oznacza około 20 milionów ludzi. 33 procent z nich spędza na portalu więcej niż godzinę dziennie. Następne w kolejności są serwisy Wer-kennt-wen, Stayfriends oraz VZ-Networks, o których media nie wspominają prawie wcale.

Większość z analizowanych artykułów nie koncentrowała się wyłącznie na portalach społecznościowych, a jedynie wspominała o nich. Jeżeli artykuł nawiązywał do portali społecznościowych, czyniono to głównie w kontekście tzw. „soft news”, czyli tematów lifestlylowych lub plotkarskich.  Oprócz tego artykuły skupiały się na mediach i Internecie. Kolejną grupą artykułów, w których pojawiały się nawiązania do mediów społecznościowych, były teksty związane z polityką międzynarodową. Podsumowując, jedynie 20 procent analizowanych artykułów dotyczyło przede wszystkim  serwisów społecznościowych. Oznacza to, że informacje o nich pojawiały się okazjonalnie, nie stanowiąc głównego tematu artykułów. 

Jak wyjaśnia Stark, badacze skategoryzowali konteksty artykułów w celu sprawdzenia, „jak media prezentują poszczególne serwisy społecznościowe”. “W sumie udało nam się zidentyfikować siedem ram tematycznych”, relacjonuje naukowiec. Z badania wynika, że nawiązania do Twittera i Facebooka najczęściej pojawiają się w kontekście wspomnianych „soft news”. Wyraźną różnicą między serwisami jest to, że media częściej wskazują na mobilizacyjną funkcję Twittera, na jego wykorzystanie przez gwiazdy i polityków w celach autopromocyjnych, a także na jego rolę w wyrażaniu opinii i protestu. 23 procent spośród 186 fragmentów tekstu nawiązujących do Twittera skupia się na mobilizacji. W przypadku Facebooka  nacisk położony jest głównie na kwestie ochrony danych oraz nadużycia w wykorzystaniu danych przez korporacje i inne podmioty. Tematu tego dotyczyło 32 procent spośród 545 wzmianek.

W dodatkowym badaniu, naukowcy przeanalizowali jak media oceniają poszczególne zagadnienia związane z mediami społecznościowymi. „W odniesieniu do kwestii ochrony danych osobowych oraz przestępstw z nimi związanych oceny negatywne pojawiały się najcześciej”, wskazuje Stark. Oceny pozytywne pojawiały się  natomiast częściej w kontekście zagadnień takich jak relacje społeczne, ekonomia, działalność firm medialnych oraz style życia.