W produkowanych w Europie newsach bohaterami są najczęściej biali mężczyźni w średnim wieku. Z najnowszych badań wynika, że kobiety pojawiają się w zaledwie jednej czwartej przekazów informacyjnych, podczas gdy mężczyźni po czterdziestce – w trzech czwartych. Imigranci, osoby niepełnosprawne oraz przedstawiciele innych mniejszości grają role poboczne lub drugoplanowe.

Twórcy „Mediane”, projektu, który ma na celu zwiększanie różnorodności w europejskich mediach, wzywają do natychmiastowych zmian w sposobach szkolenia i zatrudniania dziennikarzy. Sugerują również, by przy doborze źródeł informacji oraz ekspertów w większym stopniu brać pod uwagę ich różnorodność. Pozwoliłoby to na lepsze odzwierciedlanie w mediach współczesnego społeczeństwa.

Mediane („Media in Europe for Diversity and Inclusiveness” – „Europejskie media na rzecz różnorodności i otwartości”) to wspólna inicjatywa Rady Europy i Unii Europejskiej obejmująca okres dwóch lat (2013-2014). Projekt pokazał, że kobiety, mimo iż stanowią połowę europejskiej ludności, pojawiają się jedynie w 25% publikowanych newsów i jeszcze rzadziej, bo w 5% – informacji ekonomicznych i naukowych. Według danych World Association for Christian Communication (Światowe Stowarzyszenie Komunikacji Chrześcijańskiej – WACC), migranci, stanowiący 10% europejskiej populacji, występują tylko w 5% newsów.

Z badania przeprowadzonego przez belgijską Radę Radiofonii i Telewizji (Conseil Supérieur de l’Audiovisuel) wynika, że osoby niepełnosprawne grają na ogół w newsach role drugoplanowe, co więcej, prawie zawsze pojawiają się w informacjach dotyczących kwestii związanych z niepełnosprawnością. W Wielkiej Brytanii członkowie społeczności lesbijek, gejów, osób bi- i transseksualnych stanowią 6% populacji, pojawiają się jednak w mniej niż 1% przekazów informacyjnych.

Rada Europy wraz z UE starają się odwrócić tę tendencję. W ramach Mediane w całej Europie przeprowadzono szerokie konsultacje, które objęły wiele sesji plenarnych oraz spotkań grup roboczych, składających się z dziennikarzy, studentów i nauczycieli dziennikarstwa, jak również przedstawicieli spółek medialnych. Projekt wprowadził także narzędzie internetowe, które pomaga w zwiększaniu świadomości na temat kwestii związanych z różnorodnością. W listopadzie zeszłego roku ten dwuletni program zakończyła konferencja w Brukseli. Uczestniczyło w niej 150 europejskich ekspertów. Byli wśród nich przedstawiciele radiofonii i telewizji, stowarzyszeń dziennikarskich oraz badacze mediów.

Francuski nadawca publiczny, France Télévisions, przedstawił stworzony przez siebie „barometr”, który analizuje, jakie źródła oraz eksperci występują w przygotowywanych materiałach informacyjnych. O wynikach swoich badań powiadamia redaktorów i dziennikarzy. „Przyniosło to skutek w postaci większej różnorodności w doborze oraz lepszej reprezentacji całości społeczeństwa w telewizji” – powiedział Stéphane Bijoux, dyrektor ds. różnorodności informacyjnej, reprezentujący na konferencji francuskiego nadawcę.

Bijoux radzi szkołom dziennikarskim, aby rekrutowały studentów z różnych środowisk, w tym z tych najmniej uprzywilejowanych: „świadczymy usługi publiczne, powinniśmy nie tylko dbać o różnorodność, ale również odzwierciedlać społeczeństwo”. W taki sposób funkcjonuje już we Francji Instytut Dziennikarstwa Bordeaux Aquitaine, który wybiera 35 spośród 800 kandydatów rocznie, uwzględniając kwestię różnorodności.

„Pochodzenie nie czyni ich jednak [studentów – przyp.red.] bardziej wrażliwymi na problemy społeczne. Wszyscy wolą zajmować się sportem lub kulturą. Musimy ich przekonywać do różnicowania tematyki informacji. Pojawia się tendencja do samonormowania, która stoi w sprzeczności z naszymi wysiłkami podejmowanymi w trakcie rekrutacji. Jednak fakt, że pochodzą z różnych środowisk, wszystkich wzbogaca oraz zmienia ich sposób patrzenia na newsy” – powiedziała Brigitte Besse, która odpowiada za rekrutację kandydatów w Instytucie.

Podobne podejście przyjęto w belgijskim, francuskojęzycznym kanale informacyjnym – RTBF. „Trzeba wprowadzać innowacje i różnorodność” – stwierdził jego zarządca, Jean-Paul Philippot, który od 2012 roku prowadzi zespół monitorujący newsy. Nazwał ten proces „innoversity”, łącząc angielskie słowa innovation (innowacja) i diversity (różnorodność).

Zauważono również potrzebę zatrudniania w redakcjach pracowników pochodzących z różnych środowisk społecznych i kulturowych. Jednak reprezentanci włoskich, niemieckich, szwedzkich, francuskich, angielskich, irlandzkich oraz belgijskich spółek medialnych, obecni na konferencji, zgodnie przyznali, że generalnie zatrudnia się obecnie mniej dziennikarzy. Zamiast tego rekrutuje się stażystów, spośród których część dostaje umowy na czas określony. Michael Smith, z brytyjskiego Krajowego Związku Dziennikarzy, podał w wątpliwość słuszność takiego podejścia: „branża medialna wyzyskuje wielu młodych ludzi, którzy pracują za darmo albo są opłacani symbolicznie, nawet jeśli wykonują zadania zawodowych dziennikarzy… Pociąga to za sobą kwestie etyczne. W jaki sposób ci młodzi ludzie mają przestrzegać zasad etyki zawodowej i zachować niezależność, skoro walczą o przeżycie i swoje miejsce pracy?”.

Na konferencji zaprezentowano również Mediane Box, aplikację internetową (w językach francuskim i angielskim) przeznaczoną dla dziennikarzy, nauczycieli akademickich i branży medialnej. Ma ona pomagać praktykom mediów w monitorowaniu różnorodności i w podejmowanych przez nich działań integracyjnych. Użytkownicy uzyskają dzięki niej dostęp do zasobów multimedialnych, które ułatwią zmianę dotychczasowych praktyk w tej dziedzinie. Mediane Box stworzyła Myria Georgiou, adiunkt na Wydziale Mediów i Komunikacji w London School of Economics and Political Science (LSE). Jej zespół w LSE był wspomagany przez 500 specjalistów: 80% z nich to dziennikarze, ale znaleźli się wśród nich również nauczyciele, kadra kierownicza przedsiębiorstw i reprezentanci stowarzyszeń. To, czy aplikacja się upowszechni, zależy teraz od uczestników.

Kiedy otrzymałem pierwszego maila z zaproszeniem od profesora Stephana Russ-Mohla, trochę się zawahałem – tak jak każdy przed podjęciem decyzji. Cztery lata temu, gdy pojechałem na Università della Svizzera italiana w Lugano, gdzie mój kolega organizował grupę roboczą EJO, nie wiedziałem, że będę zaangażowany w projekt, który wywrze fundamentalny wpływ na pracę Wydziału Dziennikarstwa i Komunikacji państwowego Uniwersytetu w Tiranie, na badania mediów w Albanii oraz kierunki studiów, które prowadzimy na naszym Wydziale.

Współpraca między Uniwersytetem w Tiranie a EJO jest możliwa dzięki SCOPES – programowi współpracy naukowej między Europą Wschodnią a Szwajcarią, finansowanemu przez Szwajcarski Fundusz Narodowy (SNF) oraz Szwajcarską Agencję Rozwoju i Współpracy (SDC). Głównym obszarem naszych badań jest zagadnienie studiów nad mediami zwłaszcza w nowych demokracjach, w których obserwujemy taką sytuację: media dają sobie prawo krytykować wszystko i wszystkich, ale odmawiają innym prawa krytykowania ich samych.

W Albanii, podobnie jak w innych państwach regionu, media mają ogromną moc wpływania na sferę publiczną i kontrolowania dostępu do niej poprzez odmawianie prawa do wypowiedzi tym, którzy chcą je krytykować. Jak zatem wdrożyć filozofię EJO w naszym kraju i pełnić funkcję watchdoga nad instytucjami, które same taką funkcję pełnią? Jeśli media naprawdę są „czwartą władzą”, to czy niezbędne jest ustanowienie „piątej władzy”, by bronić się przed czwartą i ją równoważyć?

W celu rozwiązania tej kwestii, ja i moi koledzy (wówczas świeżo po studiach) – Jonila Godole oraz Rrapo Zguri, postanowiliśmy wziąć się do pracy i przyjąć zaproszenie do EJO. To było dla nas bodźcem, by przeanalizować szereg problemów stojących przed albańskim dziennikarstwem. Media w naszym kraju muszą zmierzyć się z kilkoma wyzwaniami: brakiem zrozumienia nowych technologii, co prowadzi do nieuwzględnienia tego czynnika w kontekście modeli biznesowych oraz nienadążania za zmianami; postępującym spadkiem czytelnictwa oraz wpływów z reklam, częściowo z powodu kryzysu ekonomicznego; niewystarczającą edukacją dziennikarzy – kultura pracy dziennikarskiej musi zostać unowocześniona, aby lepiej mogli oni radzić sobie z wymogami interaktywności i specjalizacji oraz by mogli zwalczyć stereotypy wynikające z dawnej wizji tej profesji.

Wreszcie musimy sobie poradzić z wciąż zbyt symbiotyczną relacją między mediami a polityką, która uniemożliwia postęp procesu demokratyzacji i regionalizacji informacji.

Partnerzy projektu EJO i zaproszeni goście dyskutowali w Berlinie o tym, jak można zadbać o przyszłość dziennikarstwa.

Plac Poczdamski był i jest jednym z najznakomitszych europejskich miejsc spotkań, wydał się więc odpowiednią lokalizacją na spotkanie badaczy i profesorów z całej Europy. Zebrali się tam, aby przedyskutować swoje pomysły i położyć fundamenty pod rodzącą się szkołę doktorancką w ramach Europejskiego Obserwatorium Dziennikarskiego.

Przewodnią ideą całego przedsięwzięcia ma być stosowanie interdyscyplinarnego, porównawczego podejścia do studiów medioznawczych i prowadzenie badań o bezpośrednim znaczeniu dla przemysłu medialnego. Zasoby EJO oraz inne kanały komunikacji będą następnie wykorzystane do popularyzacji wyników badań. Ma to zapewnić dotarcie do potencjalnie zainteresowanych zagadnieniem badaczy i pracowników mediów. To oryginalne podejście, które opiera się na ustanowieniu bezpośredniego kontaktu między praktykami w dziedzinie mediów oraz badaczami, zajmującymi się tą tematyką.

Rasmus Kleis Nielsen, profesor w dziedzinie komunikacji na uniwersytecie w Roskilde (RUC) w Danii oraz badacz w Reuters Institute for the Study of Journalism, wyjaśnia, dlaczego projekt jest tak istotny: „Badania nad dziennikarstwem to nauka. Jako naukowiec nie mam żadnego zawodowego interesu związanego z sukcesem lub porażką dziennikarstwa” – mówi. „Ale badania nad dziennikarstwem to także nauka społeczna. To nie tylko niezaangażowane dążenie do prawdy, ale także element stosunków międzyludzkich. Mamy swój udział w tym, jak dziennikarze postrzegają sami siebie oraz jak dziennikarstwo rozwija się jako element stosunków międzyludzkich.” Argumentuje również, że: „Bez względu na motywacje, większość z nas tu zebranych zgadza się, że dziennikarstwo postrzegane realistycznie, ze wszystkimi swoimi ograniczeniami, stanowi wartość dla demokracji”. EJO chce zrobić wszystko, co w jego mocy, aby tak widziane dziennikarstwo przetrwało.

Nielsen twierdzi, że duża część anglojęzycznych badaczy mediów wychodzi z założenia, że ostatecznie „cały świat będzie przypominał Amerykę. Dowody potwierdzające to twierdzenie są jednak niejednoznaczne.”

Projekt EJO będzie skoncentrowany na porównawczym podejściu do studiów medioznawczych. Badanie problemów strukturalnych pomoże dostrzec rozmaite kierunki, w których podąża dziennikarstwo w różnych krajach.

Przy budowie projektu szkoły doktoranckiej, Stephan Russ-Mohl, profesor dziennikarstwa i zarządzania mediami na uniwersytecie Lugano oraz główna siła napędowa projektu EJO, połączył siły z profesor Susanne Fengler z Instytutu Dziennikarstwa Międzynarodowego Ericha Brosta (Erich Brost Institute for International Journalism) na uniwersytecie w Dortmundzie oraz Robertem Picardem z Instytutu Studiów nad Dziennikarstwem Reutersa na Uniwersytecie Oksfordzkim.

Pierwszym ważnym wydarzeniem w ramach projektu była konferencja, która odbyła się w dniach 18-19 września w eleganckim Haus Hut na placu Poczdamskim. To jedyny budynek w tym miejscu, który przetrwał zarówno wojnę jak i podział Niemiec, a który teraz stanowi siedzibę Daimler Contemporary Art Collection. Inicjatywę naukowców wsparła fundacja Daimlera Benza, która pomogła naukowcom z całej Europy przybyć do Berlina oraz zapewniła miejsce na dyskusję.

Młodzi naukowcy przywieźli ze sobą nowe projekty i zaprezentowali oryginalne metody badawcze. Dyskutowano między innymi o tym, jak Wikileaks zmienia definicję dziennikarstwa oraz omawiano wyniki znakomitego badania dotyczącego tego, czy niemiecki Bild skorzystał na swoim sensacyjnym materiale, który doprowadził do rezygnacji niemieckiego prezydenta Christiana Wulffa.

Szkoła Doktorancka przy Europejskim Obserwatorium Dziennikarskim będzie finansowała do trzech lat badań młodych naukowców. Będzie się od nich oczekiwać, aby w tym czasie uzyskali tytuł doktora. Doktoranci będą pracowali w poszczególnych instytucjach partnerskich, ale cała sieć EJO zapewni opiekę dydaktyczną i pomoc merytoryczną. Studenci będą również brali udział w konferencjach, dyskusjach i seminariach organizowanych przy współpracy partnerów zaangażowanych w EJO.

„Naszym celem jest nawiązanie dialogu między językiem badań nad dziennikarstwem oraz językiem analiz ekonomicznych; znalezienie nowej perspektywy badawczej poprzez połączenie obu dyscyplin” – powiedziała Susanne Fengler. „W praktyce, ekonomia silnie oddziałuje na sposób funkcjonowania dziennikarstwa, ale w obszarze studiów medioznawczych istnieje w tym zakresie luka. Mamy oczywiście do czynienia z ekonomiką mediów, ale my chcemy zajmować się praktyką dziennikarską w odniesieniu do praw ekonomicznych. Jesteśmy przekonani, że nasza szkoła doktorancka będzie unikatowa. Stworzy ona nowe, interdyscyplinarne obszary badawcze, nowe modele biznesowe, nowe kanały dystrybucji i, miejmy nadzieję, przyczyni się do rozwoju modeli zrównoważonego dziennikarstwa o wysokiej jakości.”

Mediatyzacja życia, kultury i polityki jest głównym tematem III Kongresu Polskiego Towarzystwa Komunikacji Społecznej, który rozpoczął się wczoraj w Krakowie.

W Pałacu Larischa przy ulicy Brackiej (na której tradycyjnie padał deszcz) spotkali się naukowcy zajmujący się komunikacją społeczną oraz badacze mediów z Polski i zagranicy. Na Kongresie, który potrwa do soboty, będzie można wysłuchać ponad dwustu różnych wystąpień w 41 różnych panelach tematycznych, obejmujących zagadnienia polityczne, ekonomiczne, etyczne, językowe, i wiele, wiele innych.

Podczas uroczystego otwarcia Kongresu przemawiała Prezes Polskiego Towarzystwa Komunikacji Społecznej, profesor Bogusława Dobek-Ostrowska, prezentując efekty działania Towarzystwa w ostatnich latach i wydawane przez nie czasopismo – Central European Journal of Communication. Uczestników konferencji powitali w Krakowie pełnomocnik Prezydenta Miasta Krakowa, pani Anna Okońska-Walkowicz oraz rektorzy Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Papieskiego im. Jana Pawła II.

Wspomnieniową sesję poświęcono pamięci zmarłego w tym roku dr Karola Jakubowicza.

Ogłoszono również zwyciężczynię konkursu na „Doktorat roku 2012” dotyczący mediów. Nagrodę zdobyła dr Magdalena Ślawska z Uniwersytetu Śląskiego za pracę o  formach dialogowych w gatunkach dziennikarskich.

W drugiej części dnia odbyła się sesja plenarna, na której wystąpili: profesor Paolo Mancini z prezentacją na temat fenomenu Silvia Berlusconiego i powiązanych z mediatyzacją przyczyn jego popularności we Włoszech, profesor Andreas Hepp, z wystąpieniem na temat wyzwań w dziedzinie badania mediatyzacji, profesor Ramon Salaverria, który zastanawiał się, czy rzeczywiście mamy do czynienia ze śmiercią prasy i mediów, profesor Stanisław Mocek z wystąpieniem „Mediatization: from Mass Culture to Pop-society” oraz Tomasz Goban-Klas, który mówił o mediatyzacji medycyny.

Ostatnią częścią naukowej części Kongresu była dyskusja panelowa. Znani badacze mediów z Polski i zagranicy zastanawiali się, czy rzeczywiście mamy do czynienia z kryzysem profesji dziennikarskiej, czy jedynie ze zmianą jej formuły, etosu zawodowego, społecznych oczekiwań wobec niej.

Pierwszy dzień Kongresu zakończył się uroczystą kolacją dla wszystkich uczestników Kongresu wydaną przez Prezydenta Miasta Krakowa.

Zapraszamy jutro na relację z drugiego dnia III Kongresu Polskiego Towarzystwa Komunikacji Społecznej.

Prof. Jane Curry badała media w Polsce i w Europie Środkowej już w latach 60. ubiegłego wieku. Jej opinie na temat kierunku rozwoju dziennikarstwa w regionie znajdziemy w wywiadzie opublikowanym przez Central European Journal of Communication.

Gdy Jane Curry odwiedzała Polskę po raz pierwszy, jako stypendystka Fullbrighta, stery rządów dzierżył Władysław Gomułka. Dziś, po niemal pięćdziesięciu latach, Polska to już zupełnie inny kraj. Amerykańska badaczka ciągle jednak z zainteresowaniem obserwuje zmiany oraz ewolucję mediów i dziennikarstwa w Polsce i pozostałych krajach Europy Środkowej. Część jej przemyśleń znajdziemy w wywiadzie przeprowadzonym przez redaktor Central European Journal of Communication, Bogusławę Dobek-Ostrowską.

Wizyty Jane Curry w PRL oraz jej badania nad mediami i dziennikarzami zaowocowały publikacjami takimi jak „The Black Book of Polish Censorship” (Random House and Vintage Press, 1984) oraz „Poland’s Journalists: Professionalism and Politics” (Cambridge University Press, 1990), która była pierwszą kompleksową, anglojęzyczną próbą opisania fenomenu dziennikarstwa w znajdującej się pod wpływami radzieckimi Polsce. Badaczka opisała meandry politycznej zależności, połączonej z próbami przynajmniej częściowej emancypacji środowisk dziennikarskich Polski czasów realnego socjalizmu.

Rozmowa nie ogranicza się jednak do wątków historycznych. Jane Curry odnosi się również do kwestii wpływu współczesnych tendencji na rynku mediów na sytuację w Polsce i Europie Środkowej. Szuka także przyczyn kryzysu profesji dziennikarskiej.

Cały wywiad (w języku angielskim) dostępny jest na stronie internetowej czasopisma Central European Journal of Communication.