Źródło: rmit.edu.au

O mediach, komunikowaniu i demokracji dyskutowali w Melbourne naukowcy z kilkunastu ośrodków naukowych z całego świata.

Organizatorem trzydniowej konferencji (30 sierpnia – 2 września), zatytułowanej Media, Communication and Democracy: Global and National Environments był Ośrodek Unii Europejskiej, powstały w 2010 roku w ramach Royal Melbourne Institute of Technology, przy współpracy z Oxford University. Dlatego też znaczącą część debaty poświęcono Unii Europejskiej i jej wizerunkowi w Europie i poza nią. Polska również była w niej obecna.

Imprezę otworzył wykład prof. Paolo Manciniego (University of Perugia), poświęcony fragmentacji systemów medialnych w relacji do systemów politycznych i demokracji. W swoim wystąpieniu P. Mancini zauważył, że rozpad jednolitej struktury systemu medialnego jest efektem, z jednej strony, postępu technologicznego, a z drugiej strony komercjalizacji. Jedną z konstatacji było stwierdzenie, że z największymi zmianami i polaryzacją w mediach mamy do czynienia w krajach o stosunkowo młodej demokracji (np. Polska czy Węgry). W dyskusji po wykładzie inauguracyjnym udział wzięli: prof. Stephanie Hemelryk Donald (RMIT University), prof. Jan Zielonka (Oxford University), prof. Bruce Wilson (RMIT University, dyrektor EU Centre) i – oczywiście – prof. Paolo Mancini.

Podczas dwóch następnych dni odbyło się osiem sesji, w trakcie których zaprezentowano kilkadziesiąt referatów. Wyniki swoich badań przedstawiali medioznawcy z kilkunastu krajów, m.in.: Australii, Wielkiej Brytanii, Singapuru, Korei Południowej, Estonii i Polski. Choć rozrzut geograficzny dał się zauważyć, to jednak część wystąpień poświęcona była Unii Europejskiej. Mówiono o problemach z regulacjami prawnymi poszczególnych krajów Wspólnoty oraz budowaniu europejskiej sfery publicznej, podważając w ogóle jej istnienie.

Polskę na konferencji reprezentowały trzy osoby: prof. Radosław Markowski (Polska Akademia Nauk), dr Adam Szynol (Uniwersytet Wrocławski) oraz znany dziennikarz – Jacek Żakowski. Prof. Markowski poprowadził jedną z sesji oraz, wspólnie z redaktorem Żakowskim, wziął udział w panelu dyskusyjnym, zamykającym konferencję. Dr Szynol wystąpił z referatem poświęconym transformacji polskiego systemu medialnego. Wszystkie wystąpienia zostaną opublikowane w postaci elektronicznej, a wybrane referaty w czasopiśmie specjalistycznym „Communication, Politics and Culture”.

Z pomocą Ainarsa Dimantsa, profesora na Wydziale Badań nad Dziennikarstwem i Komunikacją oraz Ligi Ozoliny, doktorantki i redaktor serwisu EJO Łotwa, reprezentujących Turiba School of Business Administration oraz Media Institute w Rydze, mamy możliwość zaprezentowania nowego spojrzenia na łotewski krajobraz medialny.

Dlaczego Łotwa? Dlaczego teraz?

Patrząc na ubiegłoroczne wydarzenia na Łotwie i na świecie, można sobie przypomnieć wiele przypadków, gdy media i ich kwestia ich roli w społeczeństwie znalazły się w centrum uwagi. Oprócz kontrowersji wywołanych przez Wikileaks, Łotwa doświadczyła własnego, krajowego „wycieku” (przypisanego „Neo”, naukowcowi z dziedziny IT na Uniwersytecie Łotewskim) w kwietniu 2010 roku, kiedy z urzędu skarbowego wydostały się poufne informacje. Zdarzeniu temu poświęciło uwagę wiele europejskich mediów, włączając  Frankfurter Allgemeine Zeitung. Zarówno sprawa Wikileaks, jak i łotewski skandal dochodowy, przyczyniły się do wzmożonej dyskusji na temat wolności słowa, interesu publicznego oraz praw i obowiązków dziennikarzy.

Duże zainteresowanie wzbudziły także poufne zmiany w strukturze własności Diena, jednego z największych dzienników na Łotwie. Przez długi czas, w roku przedwyborczym, rzeczywisty właściciel gazety nie był znany, co wywołało zaniepokojenie dotyczące politycznych i ekonomicznych interesów wpływających na funkcjonowanie tytułu. W grudniu 2010 roku byliśmy świadkami eskalacji podobnego rodzaju wydarzeń w przypadku rosyjskojęzycznego dziennika Telegraf. Nasunęło to pytania o zainteresowanie Rosji łotewskimi mediami, od momentu rozpoczęcia się kryzysu ekonomicznego. W roku przedwyborczym spadła również pozycja Łotwy w rankingu Press Freedom Index, na co wpłynęło instrumentalne wykorzystywanie mediów przez różne partie polityczne. Co gorsza, telefoniczne rozmowy dziennikarzy były bezprawnie monitorowane a ich mieszkania przeszukiwane. Zdarzały się również wymuszenia i groźby pod ich adresem.

Te i wiele innych wydarzeń pokazują głęboko zakorzenione problemy dotyczące łotewskiej polityki medialnej, organizacji medialnych oraz braku solidarności wśród pracowników mediów, zwłaszcza dziennikarzy. Zawodowe organizacje dziennikarskie na Łotwie nie odgrywają znaczącej roli w zwalczaniu problemów w obrębie profesji, w wielu przypadkach występując jedynie w roli obserwatorów. Być może właśnie dlatego, wiele osób związanych z łotewskimi mediami pokłada duże nadzieje w nowym Związku Łotewskich Dziennikarzy, który został założony pod koniec 2010 roku. Póki co, możemy jedynie czekać na to, jakie zmiany, jeśli w ogóle, zostaną wprowadzone.

EJO wierzy, że wartościowe, wiarygodne dziennikarstwo musi być oparte o wysokie standardy jakości oraz gwarancje ochrony zawodowych i socjalnych praw dziennikarzy. Są to wstępne warunki dla stworzenia przemysłu medialnego, który będzie w stanie zapewnić dziennikarską niezależność.

Jedną z najbardziej efektywnych dróg prowadzących do takiego stanu rzeczy jest transfer profesjonalnej wiedzy i doświadczeń. Poprzez wymianę informacji między praktykami mediów możemy wspierać proces ich edukacji. Naszym zdaniem, Europejskie Obserwatorium Dziennikarskie, prowadząc działania na rzecz rozprzestrzeniania wyników badań w dziedzinie komunikowania, przyczyni się do poprawy sytuacji mediów i dziennikarzy. Stąd też bardzo cieszy nas nawiązanie współpracy z nowym partnerem!

Funkcję dyrektora naukowego polskiej strony EJO pełni prof. Bogusława Dobek-Ostrowska, zaś funkcję redaktora-edytora dr Michał Kuś. Dr Adam Szynol (Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Wrocławskiego) w dalszym ciągu realizuje zadania redaktora-recenzenta merytorycznego. Współpracują z nimi: Angelika Wyka (twórczyni i edytorka polskiej strony EJO w latach 2007-2010) oraz dr Michał Głowacki.

Nowi redaktorzy pragną w tym miejscu podziękować szczególnie serdecznie inicjatorce i założycielce wersji polskojęzycznej EJO. Angeliko, dziękujemy za włożony wysiłek, dziękujemy za wszelkie sugestie i liczymy na dalszą, owocną współpracę.

Zainteresowanych prosimy o kontakt:

michal.kus@uni.wroc.pl